De band tussen duif en jong: hoe ver gaat de opofferingsgezindheid?
Je kent het wel, je zit rustig je duiven te verzorgen en dan gebeurt het: een duivinnetje schiet uit het nest. Of erger nog, een ouderduif vliegt paniekerig weg als je het hok inkomt.
Meteen schiet de vraag door je hoofd: wat nu? Hoe ver gaat die band tussen ouder en jong eigenlijk? Is het echt onvoorwaardelijke liefde of zit er een grens aan?
In de duivensport, of je nu met je vrije vlucht duiven of je weduwschap duiven bezig bent, kom je dit gedrag constant tegen.
Laten we eens lekker praktisch kijken wat er echt in die koppies omgaat en hoe je hier als duivenhouder het beste mee om kunt gaan. Het is soms een kwestie van bijten op je tong en het juiste moment afwachten.
Wat je nodig hebt om het gedrag te begrijpen
Voordat we in het gedrag duiken, zorg dat je een basissetje bij de hand hebt. Je hoeft niet meteen de hele dierenspeciaalzaak leeg te kopen, maar een paar dingen zijn essentieel om de boel in de gaten te houden zonder direct in te grijpen.
Denk aan een goede zaklamp met een rode filter, want fel licht maakt ze enorm nerveus.
Ook een schone nestmand van wilg of kunststof (maatje 20x25 cm) is handig, mocht er echt iets misgaan en je moet scheiden. Verder is een kleine bench of kweekbox onmisbaar, bijvoorbeeld een standaard kweekbox van 40x40 cm, om eventueel een jong tijdelijk in onder te brengen. Tot slot een flesje met speciale opfokmelk, zoals die van Verschuren of Beyers, die je kunt gebruiken als de ouders het laten afweten.
Reken op een eurootje of 10 voor zo'n flesje. Zorg dat je materiaal schoon en binnen handbereik is, want in paniek zoeken is het laatste wat je wilt.
De basis: de onvoorwaardelijke ouderliefde
Stap 1: Observeer de rust in het nest. Een gezond duivenpaar dat net jongen heeft, zit bijna continu op het nest. Ze wisselen elkaar af.
De doffer (het mannetje) broedt meestal 's morgens en de duivin 's middags.
Als je ziet dat de duivin op het nest blijft zitten en niet meteen wegvliegt als je het hok inkomt, dan zit het wel goed. Ze voelt zich veilig.
Dit is het fundament. De band is sterk, gestoeld op instinct. Ze voeden de jongen op met kropmelk, een superfood dat direct uit de krop van de ouder komt.
Dit proces duurt de eerste dagen. Zie je dat ze de jongen warm houden en eten geven, dan hoef je je geen zorgen te maken.
De natuur doet zijn werk. Veelgemaakte fout: te veel lawaai maken of te snel bewegen. Blijft rustig, ook als je een camera bij het nest hebt hangen. Stress is de grootste vijand.
Stap 2: Controleer de jongen op gezondheid. Pak na een dag of vijf, als de ouders rustig zijn, een jong voorzichtig uit het nest.
Een jong duifje hoekt stevig vast aan je vinger en voelt warm en zacht aan.
Het gewicht is belangrijk. Een pasgeboren duifje weegt ongeveer 12-15 gram. Na 5 dagen moet het verdubbeld zijn.
Na 10 dagen weer. Weeg ze met een keukenweegschaal die op 1 gram nauwkeurig is (kost een euro of 15). Is een jong zwaarder dan 25 gram op dag 5?
Dan zit het goed. Is het lichter? Dan eet het niet genoeg.
Kijk of de krop (de 'kropzak' onder de snavel) vol is. Dat voelt als een zacht balletje. Is die leeg?
Dan gebeurt er iets mis. De band tussen ouder en jong is hier cruciaal: de ouders moeten blijven voeren. Als ze dat niet doen, moet je ingrijpen.
Dit is de eerste echte test van hun opofferingsgezindheid. Soms is er een reden, zoals ziekte bij de ouders, maar vaak is het ook gewoon onervarenheid.
Wanneer de band broos wordt: signalen van problemen
Stap 3: Herken de tekenen van verlatenheid. Dit is het moment dat je alert moet zijn.
Zie je dat een ouderduif maar één keer per dag in het nest komt of dat de jongen continu piepen (een schril, eentonig geluid)? Dat is een noodsignaal. Naast de temperatuur heeft ook kleurgebruik in het hok invloed op de rust in het nest, die rond de 38-39 graden moet blijven.
Zijn de jongen koud? Dan zijn ze in gevaar.
De band tussen duif en jong kan verbroken raken door verschillende oorzaken, net zoals wanneer een duif weigert het hok in te gaan na een vlucht.
Een veelvoorkomende is roofdierstress. Een kat die langs het hok sluipt of een roofvogel die overvliegt, wat ook te maken heeft met de veiligheid van de hokconstructie, kan ervoor zorgen dat de ouders het nest compleet verlaten. Ook ziekte speelt een rol. Een duif met wormen of trichomonaden voelt zich te beroerd om te broeden of te voeren.
Een andere factor is het weer. Extreem warme dagen (boven de 30 graden) of koude nachten (onder de 5 graden) kunnen ouders uit het nest jagen.
Ze kiezen dan voor hun eigen overleving. Het is een harde wet van de natuur, maar voor ons als duivenliefhebbers pijnlijk om te zien. Stap 4: Scheid de jongen van de ouders bij direct gevaar.
Als je ziet dat de ouders agressief worden tegen de jongen of ze simpelweg negeren, moet je direct handelen.
Haal de jongen uit het nest. Dit is een drastische stap, maar soms noodzakelijk. Gebruik je schone nestmand en zet deze in de kweekbox.
Zorg dat de temperatuur op peil blijft. Een warmtelampje van 40 watt, op een afstand van ongeveer 30 cm, kan uitkomst bieden.
De temperatuur moet rond de 32-34 graden zijn de eerste week. Dit kun je testen door je hand eronder te houden: het moet aangenaam warm aanvoelen, niet brandend heet. Dit is het moment dat jij de ouderrol overneemt.
De opofferingsgezindheid van de ouders is hier op nihil, maar die van jou begint nu. Veelgemaakte fout: te snel weer terugplaatsen.
Wacht ten minste 24 uur om te zien of de ouders tot rust komen.
Soms is het een tijdelijke schrikreactie.
De opofferingsgezindheid van de mens: de opfok
Stap 5: Handmatig voeren van de jongen. Als de jongen eenmaal uit het nest zijn en de ouders het laten afweten, ben jij de redder in nood.
Je hebt de opfokmelk nodig. Meng 1 deel melkpoeder met 2 delen lauwwarm water (ongeveer 40 graden). Roer tot een papje zonder klonters. Gebruik een spuitje van 20 ml of een speciale voederlepel.
De eerste dagen geef je om de 3 uur, ook 's nachts, een kleine hoeveelheid. Een jong van 1-3 dagen oud krijgt ongeveer 2-3 ml per voeding.
Vanaf dag 4 verhoog je dit naar 4-5 ml en bouw je het langzaam af naar 3 voedingen per dag.
Let op: voer nooit te veel! De krop moet strak staan, maar niet hard. Een overvolle krop leidt tot stikken of infecties.
Dit is een intensieve klus. Je bent makkelijk 20 minuten per voeding kwijt, inclusief voorbereiding en schoonmaken.
De opofferingsgezindheid van jou wordt hier op de proef gesteld. Je nachtrust is voorbij. Maar het resultaat: een jong dat gezond opgroeit.
Stap 6: Overgang naar vast voer. Rond dag 10-12 gaan de jongen langzaam wennen aan vast voer.
Je begint met ontkiemde zaden, bijvoorbeeld een mix van gerst en haver. Ongeveer een handvol per dag per jong is voldoende.
Daarnaast geef je pinda's, maar wel de kleine variant en fijngemaakt. Grote pinda's kunnen verstikking veroorzaken.
Ook eivoer is essentieel. Geef een stukje van ongeveer 2x2 cm per dag. Dit zorgt voor eiwitten die nodig zijn voor spieropbouw. Zorg dat er altijd vers water is.
De jongen zullen nu ook zelf gaan drinken. Het is een prachtig gezicht om te zien hoe ze de wereld ontdekken.
Je zult merken dat de band met jou, de mens, nu sterker wordt dan ooit.
Ze associëren jou met eten en veiligheid. Dit is het moment waarop je de jongen weer rustig kunt terugzetten in het nest, mits de ouders zijn tot rust gekomen. Soms accepteren ze de jongen dan alsnog. Lukt dat niet, dan blijf je zelf voeren tot ze zelfstandig eten, meestal rond dag 25-28.
Verificatie-checklist: loopt het op rolletjes?
Om te controleren of je op de goede weg bent, kun je de volgende punten afvinken. Dit geeft je houvast in een spannende tijd.
- De jongen: Zijn ze warm (voel aan de buik)? Piepen ze niet constant? Zijn de kroppen na elke voeding goed vol? Weegt een jong van 10 dagen ongeveer 180-200 gram?
-
Over Wim Hendriksen
Wim is duivenhouder en wedvluchtorganisator met 25 jaar ervaring in de Nederlandse duivensport. Hij heeft duizenden kilometers wedstrijden meegemaakt en deelt zijn kennis over fokken, verzorging en sport.