Duif heeft last van 'dikke koppen': aanpak van het ornithose-complex
Een van je beste vliegers komt terug van de vlucht en ziet eruit alsof hij een gevecht heeft verloren. Zijn ogen zijn dichtgezwollen, zijn snavel zit vol slijm en hij ademt zwaar.
Je kent het wel: 'dikke koppen'. Het is een nachtmerrie voor elke duivenmelker, want dit is niet zomaar een verkoudheidje. Dit is het ornithose-complex, een hardnekkig en vervelend probleem dat je hele hok in de greep kan krijgen.
Je wilt je duiven snel weer topfit hebben, zonder dat het je een fortuin kost of je hele duivenkarrière op de helling zet.
Laten we dit samen even goed aanpakken.
Wat is dat precies, die 'dikke koppen'?
Als we praten over 'dikke koppen', hebben we het meestal over een combinatie van problemen die de bovenste luchtwegen van je duif aantasten. Denk aan een opgezwollen gezicht, gesloten ogen, en een snavel die vol snot of korsten zit.
De duif kan niet goed eten of drinken en ademt door zijn openstaande snavel.
De officiële naam voor de meest hardnekkige bacteriële infectie die dit veroorzaakt is Mycoplasma gallisepticum, maar het gaat bijna altijd samen met andere indringers zoals de bacterie Chlamydia psittaci (de oorzaak van de echte psittacose of papegaaienziekte) en virussen. Samen vormen ze een complex dat je serieus moet nemen. Het is besmettelijk en kan chronisch worden.
Waarom is dit zo'n issue? Omdat het je duif volledig onderuit haalt.
Een duif met dikke koppen kan niet vliegen, niet navigeren en zeker niet presteren op de wedvlucht. Hij valt af, wordt slap en als je niet ingrijpt, kan het overlijden tot gevolg hebben. Bovendien verspreidt het zich als een lopend vuurtje over je hele hok via de lucht, via contact en via de jongen die je aan het voeden bent. Vooral jonge duifjes die net uit het ei komen zijn extreem vatbaar.
Dit is dus niet iets dat je even afwacht. Dit is direct actie ondernemen.
Hoe herken je het op tijd?
Je hoeft geen dierenarts te zijn om de eerste signalen te zien. Let op gedragsveranderingen.
Je duif zit apart, eet minder en drinkt minder. Het allereerste teken is vaak niezen.
Daarna volgt het typische beeld: glazige of dichte ogen. De duif zit met zijn kop te schudden om het slijm kwijt te raken. Je ziet druppels aan de snavel hangen. Als je de snavel openspert, zie je vaak witte of gele slijmlaagjes in de keel en neusgaten.
De zwelling is het meest duidelijk. De oogleden zijn dik en rood.
Soms zit er zelfs vocht achter het oog. De ademhaling is hoorbaar: een piepend of ronkend geluid. De duif zit vaak met de bek open te hijgen.
Dit is het moment om in te grijpen. Wacht niet tot de hele vlucht groepsgewijs ziek wordt.
De onderliggende oorzaak aanpakken
Controleer ook de ontlasting; die kan waterig zijn of groen van kleur.
Een snelle diagnose is het halve werk. Het ornithose-complex is een cocktail. Mycoplasma is vaak de hoofdschuldige, maar zelden de enige.
Daarom helpt een simpele kuur met bijvoorbeeld Baytril (enrofloxacine) niet altijd. Je moet de bacteriële druk verlagen.
De bacterie Chlamydia zit diep in de cellen en is hardernekkig. Een behandeling die alleen Mycoplasma bestrijdt, zal de Chlamydia ongemoeid laten en het probleem keert terug zodra de stress van de vlucht of het weer toeslaat.
Stress is de grootste trigger. Denk aan de overgang van jonge duiven naar de oude duiven, het wennen aan een nieuwe partner, of de eerste inkorvingen voor de wedvlucht.
Het immuunsysteem zwakt af en de sluimerende infectie breekt uit. Let ook op gezwollen oogleden bij jonge duiven; het is zaak niet alleen de zieke duif te behandelen, zeker als je gewrichts-salmonellose bij je duif vermoedt, maar het hele hok preventief aan te pakken. De besmetting via de lucht (druppeltjes) is enorm.
De aanpak: Behandeling en medicatie
Als je te maken hebt met een uitbraak, is een grondige aanpak nodig.
Ik raad vaak de volgende combinatie aan, afhankelijk van de ernst. Let op: dit zijn sterke middelen. Volg de bijsluiter altijd nauwkeurig op. Een volledige kuur van 7 dagen met Doxy vet (bijv. van het merk Pigeon Health) is vaak de basis.
- Doxy vet 5%: Dit is een vetoplossing met doxycycline. Je geeft dit oraal, via de snavel. Doxycycline is breed werkzaam en dringt goed door in de weefsels, inclusief de luchtwegen. Een flesje van 100 ml kost ongeveer €15,- tot €20,-. Je geeft dit meestal 5 tot 7 dagen lang.
- Baytril 5%: Of een generiek enrofloxacine. Dit is specifiek gericht tegen Mycoplasma en E. coli. Een injectie via de dierenarts is het effectiefst, maar oraal kan ook. Prijs voor een flesje van 100 ml: rond de €15,-.
- Tricho+Trichocur: Omdat stress vaak Trichomonas (geelwitte aanslag in de keel) uitlokt, is het verstandig dit direct mee te pakken. Een kuur van 3 dagen is vaak voldoende. Kosten: €10,- tot €15,- per flesje.
Daarnaast zorg je voor extra vitaminen, met name B-complex en elektrolyten om de lever te ondersteunen. Een flesje vitamines van bijvoorbeeld Holland Animal Care kost zo'n €10,-.
Zorg dat de duif voldoende drinkt; de combinatie van medicijnen kan de eetlust verminderen.
Behandeling van individuele kampioenen
Heb je een toonbankduif die net terugkomt van de vlucht, direct ziek wordt of een blauwe plek op de borst heeft? Dan mag je harder ingrijpen. Een injectie door de dierenarts met een combinatie van antibiotica en ontstekingsremmer werkt vaak binnen 24 uur.
De kosten hiervan liggen rond de €25,- tot €35,- per duif. Dit is de 'spoed-kuur' voor je topduiven.
Je wilt immers niet dat je as duif de volgende vlucht mist. Voor de gewone duiven in de kwekers of de vliegers die lichte klachten hebben, of wanneer een duif vermoeid is na een korte vlucht, volstaat de orale kuur. Belangrijk is om de kuur af te maken, ook als de duif er na drie dagen weer top uitziet.
De bacterie is dan nog niet uit het lichaam verdwenen. Stoppen leidt tot resistentie en terugval.
Preventie: Voorkomen is beter dan genezen
Je wilt natuurlijk voorkomen dat je deze dure medicijnen elk jaar moet kopen. Een goede hygiëne is de basis.
Zorg voor een droog en schoon hok. Vocht en tocht zijn de vijanden van de luchtwegen.
Verlucht het hok goed, maar vermijd tocht. Maak de drinkbakken dagelijks schoon. Geef ze nooit water dat al een dag staat.
Wissel de drinkbakken af met ontsmettingsmiddel zoals Virkon S (kost ongeveer €15,- voor 500 gram). Voeding speelt een enorme rol.
Een dieet met te veel vetten maakt duiven vatbaarder. Zorg voor een gebalanceerd voer. Tijdens het vliegseizoen is het verstandig om preventief te werken met natuurlijke antibiotica voor duiven of kruiden die de luchtwegen openhouden. Denk aan eucalyptus of tea-tree olie in het water.
Producten als 'Oregano Power' of 'Air-aid' (prijs rond €15,- per flesje) helpen de luchtwegen te desinfecteren via de damp.
Een oud-hollandse truc: een paar druppels azijn in het drinkwater (1 liter water, 1 theelepel azijn). Dit maakt de maag zuur en remt bacteriegroei. Doe dit niet tijdens de medicijnkuur, maar preventief 1 dag per week.
De rol van het weer en de vlucht
Daarnaast is het essentieel om jonge duiven langzaam op te bouwen. Laat ze wennen aan het hok, aan de oude duiven, en forceer niets.
Merkt u dat de 'dikke koppen' vooral opspelen na koude, natte vluchten? Dat is geen toeval. Koude en vochtigheid verzwakken de slijmvliezen.
Een duif die in de regen heeft gezeten en koud thuiskomt, is een prooi voor Mycoplasma. Zorg dat het hok na een vlucht snel opwarmt en droogt. Geef ze direct warm water met elektrolyten.
Ook de inkorving kan stress veroorzaken. Zorg dat de duiven rustig in de manden komen. Overvolle manden zorgen voor uitdroging en stress. En stress = opening voor