Duif schudt constant met de kop: oormijt of irritatie aan de luchtwegen?
Een duif die voortdurend met de kop schudt, is iets waar je als liefhebber meteen alarm van krijgt. Je ziet het gebeuren in de mand, op het hok of net na thuiskomst van een zware vlucht.
Het is een signaal dat er iets niet klopt en je wilt snel weten wat het is. Is het oormijt?
Een irritatie aan de luchtwegen? Of misschien iets anders? In de duivensport gaat het om gezonde, sterke duiven die presteren.
Een duif die met de kop schudt, verbruikt energie die hij nodig heeft voor de volgende vlucht. Bovendien kan het wijzen op een onderliggend probleem dat de hele koppel in gevaar brengt.
Wat betekent dat kopgeschud precies?
Kopgeschud is geen ziekte op zich, maar een symptoom. Je duif probeert iets kwijt te raken of te verlichten.
Denk aan jeuk in de oren, een vol gevoel in de bijholten of een irritatie in de keel. In de praktijk zie je drie hoofdoorzaken: oormijt, luchtwegproblemen of een combinatie van beide. Bij oormijt krabben duiven niet alleen met de pootjes langs de kop, ze schudden ook heftig om de jeuk te onderdrukken.
Bij luchtwegirritatie zit het slijm of een ontsteking in de neus- of keelholte, en dat voelt oncomfortabel.
Soms is het een reflex na intensief vliegen, maar meestal is het een teken van ziekte. Bij duiven die net terugkomen van een wedvlucht zie je soms tijdelijk kopgeschud door vermoeidheid of droogte. Dat trekt meestal binnen een dag weg. Blijft het gedrag aanhouden, dan is het tijd om actie te ondernemen.
Vooral bij jonge duiven en kwekers is voorzichtigheid geboden. Een jonge duif die vaak schudt, kan een achterstand oplopen in de groei en de training.
Een kweker die met de kop schudt, geeft stress door aan de eieren en de jongen. Daarom is het belangrijk om snel te achterhalen wat er speelt.
Oormijt: de stille dief van energie
Oormijt (Knemidocoptes) is een veelvoorkomend probleem bij duiven. De mijt leeft in de gehoorgang en veroorzaakt intense jeuk.
Je ziet duiven vaak met een poot krabben aan de zijkant van de kop, soms zo hevig dat er kale plekken ontstaan.
Het schudden met de kop is een manier om de jeuk te verlichten. Oormijt is besmettelijk en verspreidt zich snel in een hok waar duiven dicht op elkaar zitten. Vooral jonge duiven zijn gevoelig, maar ook volwassen duiven kunnen ermee te maken krijgen, zeker na een zware wedvlucht wanneer hun weerstand even lager is.
De diagnose is vrij eenvoudig. Pak de duif voorzichtig en bekijk de oren. Soms zie je een witte, korrelige massa die lijkt op poedersuiker. Dat zijn de mijten en hun uitwerpselen.
Een andere aanwijzing is een onaangename geur uit de oren. Als je twijfelt, kun je een wattenstaafje gebruiken om een monster te nemen en onder een vergrootglas te bekijken.
Veel duivenliefhebbers hebben een simpele microscoop op de hoek van de werktafel liggen. Zie je bewegende, witte puntjes?
Dan is het oormijt. De behandeling tegen oormijt is effectief en relatief goedkoop. Producten zoals Ivomec (ivermectine) in druppelvorm zijn populair.
Een flesje van 10 ml kost ongeveer €12 tot €15 en is voldoende voor 50 tot 100 duiven, afhankelijk van de dosering.
Druppel één druppel achter het oor of in de neusopening, afhankelijk van het product. Een andere optie is een spray zoals Baytril oorspray, verkrijgbaar voor circa €10 per flesje. Bij zwaar besmette hokken kun je ook kiezen voor een injecteerbare vorm van ivermectine, maar dat vereist wat ervaring.
Een kuur duurt doorgaans 3 tot 5 dagen, met een herhaling na 10 dagen om eieren van de mijt te doden. Naast medicatie is hygiëne cruciaal.
Verwijder oude nestmateriaal, maak de zitstokken schoen met een ontvetter en spray het hok met een middel tegen mijten, zoals een oplossing met permethrine.
Let op: permethrine is giftig voor katten en sommige vogels, dus ventileer goed en hou andere dieren uit de buurt. Een flesje van 500 ml kost rond €15 en is voldoende voor een gemiddeld hok. Werken in de avonduren, wanneer de duiven rusten, vermindert stress.
Problemen met de luchtwegen: slijm, ontsteking en irritatie
Een andere belangrijke oorzaak van kopgeschud zijn luchtwegproblemen. Wanneer een duif een ontstoken oogrand heeft, zijn de uitgebreide bijholten vaak gevoelig voor irritatie.
Stof, schimmel, rook, of een virus kunnen hier makkelijk binnendringen. Je ziet duiven die met de kop schudden, soms gepaard met niezen of een snotneus.
Bij ernstige gevallen hoor je een rammelend geluid bij het ademen. Dit zijn tekenen van een ontsteking in de neus- of keelholte, ook wel respiratoire aandoeningen genoemd. Bij duivensport is luchtweggezondheid essentieel voor prestaties. Een duif met een volle bijholte kan niet optimaal stijgen en heeft moeite met navigeren.
Na een vlucht in koud of vochtig weer zie je vaker luchtwegklachten.
Ook het vervoer in een overvolle mand kan irritatie geven door ammoniakdampen. Jonge duiven die net beginnen met trainen zijn extra kwetsbaar. Een goede ventilatie op het hok is het halve werk.
Zorg voor frisse lucht zonder tocht en vermijd vochtige, muffe hoeken. De oorzaak kan infectieus zijn (bacterieel, viraal of schimmel) of niet-infectieus (irritatie door stof of rook).
Een veelvoorkomende bacteriële infectie is Mycoplasma, die slijm in de luchtwegen veroorzaakt.
Een virale infectie zoals paramyxovirus is zeldzamer maar ernstiger. Schimmelgroei in het hok, vooral bij oud strooisel, geeft schimmelsporen die de luchtwegen irriteren. Herkenning is belangrijk: bij lichte irritatie is het schudden vaak het enige symptoom; bij een infectie komen vaak andere signalen zoals lusteloosheid, verminderde eetlust of groene ontlasting.
De behandeling hangt af van de oorzaak. Bij milde irritatie volstaat rust, extra ventilatie en een schoon hok.
Gebruik een luchtwegverfrisser met eucalyptus of menthol, speciaal voor duiven, verkrijgbaar voor €8 tot €12 per flesje.
Bij een bacteriële infectie kan een antibioticakuur nodig zijn, bijvoorbeeld Baytril (enrofloxacine) of Doxycycline. Een flesje Baytril 5% van 100 ml kost ongeveer €20 en is goed voor 1 tot 2 kuren, afhankelijk van de dosering.
Dosering is 1 ml per 20 tot 25 kg lichaamsgewicht, dus ongeveer 0,5 ml per duif per dag. Een kuur duurt 5 tot 7 dagen. Let op: antibioticagebruik vereist verantwoordelijkheid, zeker bij de behandeling van een duif met een kropwond. Overleg met een duivenarts of ervaren liefhebber en hou rekening met de wachttijd voor wedvluchten.
Bij schimmel of stofirritatie helpt het om het strooisel dagelijks te verversen en de hokken wekelijks te ontsmetten met een middel op basis van waterstofperoxide of jodium.
Een flesje waterstofperoxide 3% van 500 ml kost circa €5. Ventileer extra en vermijd hooi dat muf ruikt. Bij jonge duiven kun je een luchtwegdruppel met propolis geven, verkrijgbaar in een flesje van 10 ml voor €10 tot €12. Dit ondersteunt de natuurlijke weerstand zonder antibiotica.
Praktische aanpak: stap voor stap
Als je een duif ziet schudden met de kop of merkt dat je duif niet meer op de schapjes kan vliegen, volg dan een duidelijk stappenplan. Begin met isolatie.
Zet de duif apart in een kleine, schone kooi of bench. Zo voorkom je besmetting van de koppel en kun je rustig observeren. Let goed op of de duif drinkt maar eet niet.
Geef water met elektrolyten en een licht verteerbaar voer, zoals pinda’s of maïs, om de energie aan te vullen. Een zak elektrolyten van 100 gram kost ongeveer €8 en is voldoende voor meerdere dagen.
Controleer de oren op oormijt. Gebruik een goede zaklamp en een vergrootglas. Zie je korrelige witte puntjes? Start direct met een mijtbehandeling. Druppel zoals aangegeven op de verpakking en herhaal na 10 dagen. Maak de kooi dagelijks schoon en verwissel het bodemrooster. Bij twijfel over de diagnose, vraag een ervaren collega-liefhebber om mee te kijken. In de duiv