Gevaren tijdens de vlucht: roofvogels en hoogspanningskabels
Je staat met een brok in je keel toe te kijken hoe je mooiste jaarling de mand in springt. De klep klapt dicht, een wolk van vleugels en dan... stilte. Je weet wat er nu gebeurt: de duiven vliegen recht op die eerste zonnewarmte af, op weg naar huis.
Maar de wereld buiten die mand is niet alleen maar blauwe lucht en vriendelijke wind.
Binnen een uur kunnen je dieren het opnemen tegen de twee grootste gevaren in het luchtruim: rooftanden en stroomdraden. En die twee zijn geen grap.
Je investeert uren in training, je beste voer van Versele-Laga of Beyers, je bent elke dag in de weer met verzorging en hokonderhoud. Dan verdient je duif ook dat je weet wat er boven haar hoofd hangt. Roofvogels en hoogspanningskabels vegen zonder pardon je mooiste fondvlucht van tafel. Dit is jouw gids om je kansen te verhogen en je duiven te beschermen.
De vijand in de lucht: roofvogels
Laten we eerlijk zijn: de slechtvalk (Falco peregrinus) is de koning van de lucht. Een volwassen slechtvalk kan een duif uit de lucht plukken met een snelheid van 200 km/u.
Je ziet hem vaak niet aankomen. Hij valt van bovenaf, in een duikvlucht die je duif volledig overvalt.
Het is pure natuur, maar voor jouw hok is het een nachtmerrie. De valk is de grootste bedreiging voor wedstrijdduiven, zeker tijdens de vlucht over open water of weilanden. Naast de slechtvalk heb je ook de sperwer en de havik.
Die jagen meer in de bossen en aan de randen van steden. Ze zijn iets kleiner, maar zeker zo gevaarlijk voor jonge duiven of duiven die net gelost zijn.
Vooral tijdens de training vlak bij huis loop je risico. Een groep duiven die net boven het hok draait, is een makkelijke prooi voor een sperwer die vanuit het struikgewas toeslaat. Waarom is dit nu zo'n issue? De populatie roofvogels in Nederland en België groeit.
In steden zie je steeds meer slechtvalken nestelen op hoge gebouwen. Ze weten de duivensport te vinden.
Hoe herken je het gevaar?
Het zijn geen incidenten meer; het is structureel gevaar. Als je duiven verliest aan roofvogels, verlies je niet alleen een dier, maar ook vaak jaren van fokwerk en training. Een ervaren duivenmelk ziet het gevaar soms aankomen.
Je duiven gaan onrustig vliegen, ze schrikken van een schaduw of ze duiken plotseling naar beneden. Als je ziet dat je duiven ineens massaal in een hoekje van het hok duiken of laag over de grond vliegen, is er vaak een roofvogel in de buurt.
Sommige duivenmelkers gebruiken valkencamera's of spiegels om de vogels te waarschuwen, maar een slimme valk laat zich niet afleiden. Vooral bij de lossing is het opletten. In Spanje of Frankrijk worden duiven soms in groepen gelost.
Als er dan een roofvogel in de buurt is, kan het een bloedbad worden. De duiven raken in paniek en vliegen uiteen. Dat is het moment dat je je beste kwekers kwijt raakt.
De stille moordenaar: hoogspanningskabels
Hoogspanningskabels. Je kent ze wel, die gigantische masten die het landschap ontsieren.
Ze zijn net zo gevaarlijk als een roofvogel, maar dan stiller. Hoogspanning is dodelijk. Een duif hoeft de kabel niet eens aan te raken.
Door de sterke elektromagnetische velden kan er een boogslag ontstaan. Dat is een vonk van enkele meters lang. De duif vliegt erdoorheen en is op slag dood of zwaar verbrand. Veel duivenmelkers denken: "Mijn duiven zijn slim, die vliegen daar wel omheen." Helaas.
Vooral bij slecht weer of mist worden de kabels slecht zichtbaar. Bovendien zitten duiven vaak in een groep.
De voorste duif ziet de kabel te laat, de rest zit er vlak achter en botst of vliegt in de paniek rechtstreeks tegen de draden. Je verliest dan in een fractie van een seconde 5, 10 of soms wel 20 duiven. Een specifiek gevaar zijn de 'bundels' kabels.
Waar vroeger één kabel hing, hangen er nu vaak drie of vier bij elkaar. De afstand tussen die draden is soms maar een meter.
Waarom kiezen duiven voor de kabel?
Voor een duif die met 70 km/uur vliegt, bijvoorbeeld tijdens de vluchten uit Quievrain, is dat een onmogelijke hindernis.
Vooral op de vlucht naar huis, als de duiven vermoeid zijn en laag vliegen, gebeuren de meeste ongelukken met kabels. Duiven zijn groepsdieren. Ze vliegen graag in formatie. Soms kiezen ze een richting en vliegen ze gestaag door, zonder af te wijken.
Als er toevallig een hoogspanningskabel in die lijn ligt, vliegen ze er vaak recht op af. Ze zien de draden pas als het te laat is.
Zeker bij schemering of bewolking is het contrast met de lucht vaak nihil.
Ook de warmte speelt een rol. Kabels kunnen wat opwarmen, vooral bij zon.
Dat trekt insecten aan, en duiven jagen op insecten. Ze vliegen dus eigenlijk zelf naar het gevaar toe. Het is een combinatie van onoplettendheid en groepsgedrag dat fataal kan aflopen.
Wat kun je nu echt doen? Praktische bescherming
Je kunt niet zomaar een net over heel Nederland spannen. Je moet pragmatisch zijn.
De eerste verdedigingslinie is training. Train je duiven niet alleen op snelheid, maar ook op overleving.
Zorg dat ze wennen aan hun omgeving. Laat ze wennen aan het geluid van de wind door de draden, aan de schaduwen van bomen. Een duif die weet waar gevaar zit, overleeft beter. Maar de realiteit is dat je ze niet 24/7 in de gaten kunt houden.
Daarom zijn er hulpmiddelen. Denk aan valkendekens, netten of het inzetten van een vliegend hok voor extra veiligheid.
Voor de vlucht zelf is het zaak dat je duiven fit zijn. Een fitte duif kan sneller uitwijken en heeft meer overzicht. Gebruik kwalitatief goede supplementen, zoals de 'Performance' lijn van Versele-Laga, om de spieren en de longen top te houden.
Een andere tactiek is het timen van de vlucht. Sommige spelers weten precies hoe ze de vorm aan de oogtekening en de vleugelspanning herkennen om te bepalen of ze de duiven zo kunnen spelen dat ze vliegen op momenten dat roofvogels minder actief zijn.
Hulpmiddelen en hun kosten
Dit is een strategie die je alleen kunt toepassen als je de lossingstijden kunt beïnvloeden, wat bij officiële wedstrijden vaak niet het geval is.
Je bent dus altijd een beetje afhankelijk van geluk. Er zijn gadgets op de markt die helpen. Zo zijn er 'predator alarms' of speciale fluitjes die je aan de staart van de duif kunt binden.
Het idee is dat de luchtstroom een fluitend geluid maakt dat roofvogels afschrikt. De kosten hiervan zijn laag, vaak tussen de €2,- en €5,- per stuk. Effectiviteit? Wisselend.
Sommige duivenmelkers zweren erbij, anderen vinden het onzin. Een duurder maar effectiever middel is elektronische bescherming.
Er bestaan systemen die een stroomstootje geven als een roofvogel te dichtbij komt (bijvoorbeeld op het hok). Dit zijn vaak systemen vanuit de VS of Duitsland en kosten al snel €150,- tot €300,-.
Voor het beschermen van het hok tijdens de vlucht is dit nuttig, maar tijdens de vlucht zelf helpt het niet. De beste investering? Een goede duiventas van topkwaliteit. Zorg dat je duiven stressvrij reizen. Een gestreste duif is een makkelijker prooi.
Een luxe tas van merken als Karl Schlater of de standaard modellen van Mariman kosten tussen de €150,- en €400,-.
Ze bieden niet direct bescherming tegen kabels, maar zorgen ervoor dat je duif fit aankomt en dus beter in staat is om gevaar te ontwijken.
Fokken op overleving
Wat veel melkers vergeten: de genen spelen een rol. Fok niet alleen op snelheid, maar ook op levenslust en slimheid.
Kijk naar je duiven. Welke duiven komen altijd terug ondanks slecht weer?
Welke ouders geven duiven die alert zijn? Gebruik deze ouderdieren om je basis te versterken. Een duif die blindelings op kabels afvliegt, wil je niet hebben in je fok.
Probeer bloedlijnen te kruisen die bekend staan als 'veerkrachtig'. In de duivensport gaat het gerucht dat bepaalde lijnen uit de "Janssen" of "Van Loon" bloedlijnen beter weten te overleven. Dit is geen wetenschap, maar ervaring. Vraag rond bij collega-mel