Duif heeft een gezwollen stuitklier: infectie of verstopping?
Een gezwollen stuitklier bij je duif. Je ziet het ineens: een bobbel bij de staartbasis, soms rood, soms warm.
De paniek slaat toe. Is het een infectie? Een abces? Of gewoon verstopt? Je duifje voelt zich rot, zit te persen of kan niet meer goed vliegen. Dit is helaas een veelvoorkomend probleem bij duiven, zeker bij die ene vlieger die net terugkomt van een zware vlucht.
Je wilt snel weten wat je moet doen. Want een onbehandelde ontsteking kan leiden tot serieuze problemen, zoals een vlieg of nog erger.
We duiken er meteen in, zonder poespas. Je leest hier hoe je het herkent, wat de oorzaak is en wat je kunt doen om je duif te helpen.
Dit is je stappenplan.
Hoe herken je een gezwollen stuitklier?
De stuitklier, of de preen gland, zit precies bovenaan de staart, tussen de staartpennen.
Normaal is hij klein en voel je hem bijna niet. Als hij opgezwollen is, voelt het als een zachte of harde bobbel. Soms is de huid er rood of glanzend.
Je duif kan er ook aan peuteren, waardoor de veren rondom vies worden. Let ook op gedrag: je duif zit vaker op de grond, wil niet vliegen, of drukt de staart omlaag.
Soms zie je een druppeltje vocht of pus. Dat duidt op een actieve ontsteking.
Controleer je duif na elke vlucht. Een snelle check duurt maar tien seconden, maar kan een hoop leed voorkomen. Voel voorzichtig aan de staartbasis. Is het warm? Dan is er waarschijnlijk sprake van een infectie.
De boosdoeners: infectie of verstopping
Er zijn twee hoofdoorzaken. Optie één: een verstopping.
De klier produceert olie, maar de uitgang zit dicht. De boel bouwt op, wordt hard en gezwollen. Dit kan komen door viezigheid, te weinig beweging of een tekort aan bepaalde voedingsstoffen. Optie twee: een infectie.
Een bacterie of schimmel heeft zijn weg gevonden naar de klier. Dit zie je vaker bij duiven die net terugkomen van een vlucht.
Ze zijn vermoeid, hun weerstand is lager en de klier is een makkelijk doelwit.
Waarom juist na de vlucht?
Soms is het een combinatie: eerst verstopping, daarna ontsteking. Een vlieg (myiasis) kan ook de oorzaak zijn, vooral in de zomer. Dan heeft de duif last van maden die zich in de zachte huid van de klier vreten. Dit is spoed.
Na een zware wedvlucht is je duif compleet leeg. Zijn immuunsysteem staat op een laag pitje.
Hij is vermoeid, uitgedroogd en heeft stress. Perfecte omstandigheden voor bacteriën om toe te slaan. Een duif die normaal misschien wel een klein gaatje in de klier had, krijgt nu een volwaardige infectie.
Zorg dat je duif na thuiskomst direct goed kan rusten, drinkt en eet.
Een duif die direct na de vlucht in een vieze mand of op een vieze stok zit, loopt extra risico. Hygiëne is dus cruciaal om te voorkomen dat een duif vloeibare mest krijgt of een last krijgt van een harde krop, niet alleen in het hok, maar ook in de mand en het vervoer.
Direct actie: wat je moet doen
Geen paniek, maar wel schakelen. Allereerst: isolateer de zieke duif.
Een aparte kooi of quarantaine-hok, zodat hij rust heeft en andere duiven niet besmet.
Ga niet zelf rommelen met naalden. Je wilt het abces niet openhalen op de verkeerde manier. Bel je duivendokter. Dat is de eerste en belangrijkste stap.
Leg de duif in een schone kooi met vers water. Geef eventueel een multivitamine-siroop zoals die van Vitakraft of Travipharma om de weerstand te ondersteunen. Controleer of de klier open is of dat het een gesloten bult is, of kijk of de duif een blauwe plek heeft. Dat bepaalt de aanpak. Een open klier spoel je voorzichtig, een gesloten abces moet eerst behandeld worden.
Een gezwollen stuitklier is nooit normaal. Wacht niet af, maar handel direct.
Behandeling: de opties op een rij
De behandeling hangt af van de ernst. Een simpele verstopping kan soms met warme kompressen en een zachte massage worden verholpen.
Gebruik hiervoor een schone doek en lauw water. Doe dit een paar keer per dag.
Als de klier openbreekt, spoel je hem voorzichtig met een zoutoplossing of een ontsmettingsmiddel zoals Betadine (verdund). Je duivendokter kan een antibioticakuur voorschrijven, zoals Baytril of Doxy, als het een bacteriële infectie betreft. Bij een schimmelinfectie zijn andere middelen nodig, zoals Nystatine.
Bij een vlieg of maden moet je eerst alle maden verwijderen (vaak met een pincet), de wondjes aan de vleugelboeg reinigen en daarna insmeren met een zalf zoals Dermoleen of een speciale vliegenspray. Gebruik nooit zomaar iets van de menselijke apotheek. Veel duivenhouders zweren bij een combinatie van antibiotica en ontstekingsremmers. Vraag dit na bij je dokter.
Medicatie: wat werkt?
Een product als "Omnipen" (penicilline) wordt soms gebruikt, maar is niet altijd de beste keus tegenwoordig.
Doxycycline is een breed antibioticum dat vaak wordt ingezet. Dosering is key: altijd volgens de bijsluiter.
Een kuur duurt meestal 5 tot 7 dagen. Stop niet te vroeg, ook als de duif al beter lijkt. De bacteriën moeten echt dood.
Daarnaast is goede nazorg belangrijk: bouw de kracht op met energievoer (minder vet) en zorg voor extra vitaminen.
Denk aan een product als "Aviform" of "Cest-pharm" om de spijsvertering en weerstand te boosten.
Preventie: voorkomen is beter dan genezen
Je wilt dit natuurlijk nooit meer. Hoewel het niet altijd te voorkomen is, kun je de kans wel verkleinen. Ten eerste: hygiëne.
Schoon hok, schone stokken, schone mand. Gebruik een ontsmettingsmiddel zoals "Interkok" of "Virkon" regelmatig. Ten tweede: voeding. Zorg voor een gebalanceerd dieet.
Te veel vet is niet goed. Gebruik een goede duivengranenmix en voeg soms grit toe.
Dit helpt de spijsvertering en de algehele gezondheid. Ten derde: weerstand opbouwen. Geef na zware inspanning (vluchten) direct herstelvoer en vitaminen. Denk aan "Pigeon Boost" of een siroop met propolis.
Tot slot: controleer je duiven na elke vlucht. Een snelle blik en een beetje voelen scheelt een hoop.
Producten die je in huis moet hebben
Als duivenhouder is het slim om een kleine EHBO-kit paraat te hebben. Hieronder vind je een overzicht van producten die vaak gebruikt worden bij problemen met de stuitklier.
Prijzen zijn indicatief en kunnen variëren per webshop. Ik heb gekozen voor producten die specifiek zijn voor duiven en makkelijk te verkrijgen zijn.
1. Betadine oplossing (10%)
Betadine is een klassieker. Het is een breed werkend ontsmettingsmiddel. Je kunt het gebruiken om de klier te spoelen als hij open is.
Verdun het met water (ongeveer 1:10) tot een lichtbruine kleur. Gebruik het nooit onverdund op open wonden.
2. Dermoleen zalf
Het doodt bacteriën en schimmels. Let op: het kan tijdelijk de huid verkleuren. Pluspunt: Werkt snel en is breed inzetbaar. Minpunt: Kan de huid uitdrogen bij te vaak gebruik. Prijs: Ongeveer €8,- voor 200ml. Deze zalf is ideaal voor na het schoonmaken van de wond. Of als je last hebt van een vlieg.
Het bevat insecticide en antibiotica. Je smeert een dun laagje op de gereinigde klier.
Het helpt maden te doden en de wond te genezen. Ook goed voor doorligplekken. Pluspunt: Doodt maden direct en verzorgt de huid. Minpunt: Vettig, dus de duif kan er vieze veren van krijgen. Prijs: Rond de €12,- per tube.
3. Travipharma Multivitamine Siroop
Herstel is key. Na een infectie of verstopping is je duif leeg. Deze siroop zit bomvol vitaminen en aminozuren. Je mengt het door het water of het voer. Het geeft de duif een boost om weer op kracht te komen. Ook handig na stressvolle gebeurtenissen zoals een vlucht. Pluspunt: Smaakt goed, dus duiven nemen het makkelijk op. Minpunt: Werkt niet direct op de infectie, het is een aanvulling. Prijs: Zo'n €15,- voor 250ml.